- 04 MeToo, confrontatie tussen dader en slachtoffer in’t licht van Zuid-Afrika – 4

VERZOENING in Zuid-Afrika: ONTMOETING en CONFRONTATIE tussen daders en slachtoffers

Hieronder citeer ik een deel van mijn boek ‘Zicht op het Kruis – verzoening met God en mensen’, en wel vanaf pag. 151. Dit voorbeeld laat zien hoe verzoening kán plaatsvinden zonder officieel rechtsproces.

Ik citeer mezelf:

[De hoorzitting
In november 1997 vond te Mayfair – een voorstad ten westen van Johannesburg – de hoorzitting plaats. Zoals gezegd werd de hoorzitting – op aandringen van Winnie Mandela – in het openbaar gehouden. De pers was volop vertegenwoordigd. De beveiliging van de locatie was extra verhoogd. Deze hoorzitting was geen rechtszaak. Wel werden de meeste gebruiken van een rechtszitting overgenomen. Getuigen mochten bijvoorbeeld geen meineed plegen. Ook was er een panel advocaten aanwezig. De commissie was in het leven geroepen om de waarheid boven tafel te krijgen. Er werd geen oordeel over schuldig of onschuldig geveld, zoals bij een rechtbank het geval zou zijn.

In eerste instantie wees Winnie Mandela bijna alle belastende verklaringen van de hand als ‘belachelijk’ en ‘bespottelijk’. Desmund Tutu beschrijft tijdens de hoorzitting zijn zeer nauwe relatie met de Mandela’s. Ook sprak hij over zijn bezoeken aan Brandford, waar Winnie Mandela naartoe was verbannen. Het apartheidssysteem had een enorme druk op haar uitgeoefend. Dat pleitte haar niet vrij van de afschuwelijke dingen die zij heeft gedaan. Aldus Tutu. Tegelijkertijd zag Tutu haar als een symbool van de bevrijding .

Nadat Tutu dit gezegd had, leidde hij zijn oproep aan Winnie Mandela in met enkele opmerkingen betreffende de gang van zaken gedurende de hoorzittingen. Ook schetste hij zijn gemengde reacties op het optreden van vooraanstaande leiders van het volk. Deze leiders hadden getuigd van hun pogingen om een halt toe te roepen aan het subversieve en agressieve optreden van de Football Club.

Persoonlijke oproep als smeekbede
Vervolgens doet Tutu, als voorzitter van de commissie, ‘en public’ een oproep aan Winnie Mandela. Hij erkent de rol van Winnie Mandela in de geschiedenis van hun strijd, maar zegt er duidelijk bij dat er iets vreselijks verkeerd is gegaan. Hij laat in het midden wat dat is. Hij vervolgt ermee te zeggen dat hij één van de kerkelijke leiders was die gevraagd werd om met jou [ Winnie Mandela, hier spreekt hij haar voor het eerst direct aan] te praten. Toen, in 1988, was Winnie niet in staat geweest hem, dat is Tutu, te ontvangen. Wat hij, dat is Tutu, haar tóen had willen zeggen, maar niet kon zeggen, wil hij haar nú zeggen . Dan wordt Tutu heel persoonlijk. Ik citeer:

‘Ik spreek tegen je als iemand die heel veel van je houdt en die heel veel van je gezin houdt. Ik zou tegen je hebben gezegd: Laten we een openbare bijeenkomst houden en op die bijeenkomst sta jij op en zeg je dat dingen verkeerd zijn gegaan, er zijn dingen verkeerd gegaan en je weet niet waarom ze verkeerd zijn gegaan. Er zijn veel mensen die je willen omhelzen. Ik omhels je nog steeds, omdat ik van je houd en heel veel van je houd. Er zijn veel mensen die jou zouden willen omhelzen als jij in staat zou zijn toe te geven dat er iets verkeerd is gegaan […] en te zeggen: “Het spijt mij. Ik betuig mijn spijt voor mijn aandeel in wat er verkeerd is gegaan.”
Ik geloof dat wij ongelooflijke mensen zijn. Velen zouden komen toesnellen om te vergeven en om je te omhelzen.
Ik smeek je, ik smeek je, ik smeek je, alsjeblieft – ik heb nog geen conclusie getrokken uit wat hier gebeurd is. Ik spreek als iemand die in deze gemeenschap heeft geleefd. Jij bent een bijzonder persoon en je weet niet hoezeer je bijzonderheid nog vergroot zou worden als je zou zeggen: “Het spijt me, het is verkeerd gegaan, vergeef me.” Ik smeek je.’ (Einde citaat).

Winnie Mandela antwoordt en betuigt spijt
Vervolgens neemt Winnie Mandela het woord en bedankt zij Tutu voor zijn prachtige, wijze woorden. Zij erkent hem als een vaderfiguur. Daarna spreekt ze de familie van slachtoffers rechtstreeks aan en zegt tegen de nabestaanden dat het haar diep spijt. Ze bevestigt dat dingen vreselijk verkeerd zijn gelopen.

Na deze woorden schorst Tutu de hoorzitting.] Einde eigen citaat.